Co to jest wskaźnik energii pierwotnej (EP)?

Wskaźnik energii pierwotnej (EP) to jeden z kluczowych parametrów określających efektywność energetyczną budynku. Mierzy on łączną ilość energii nieodnawialnej, która musiałaby zostać wyprodukowana u źródła, aby zaspokoić roczne zapotrzebowanie domu lub mieszkania.

W praktyce wskaźnik energii pierwotnej uwzględnia nie tylko energię zużywaną wewnątrz budynku (energia końcowa), ale także straty związane z produkcją i przesyłem tej energii. Dzięki temu EP pokazuje rzeczywisty wpływ budynku na środowisko i jego energochłonność. Im niższy, tym bardziej energooszczędny jest obiekt oraz mniejsze rachunki za ogrzewanie i prąd.

Polskie prawo budowlane określa maksymalne wartości wskaźnika EP dla nowych budynków. Obecnie nowy dom jednorodzinny nie może mieć EP wyższego niż około 70 kWh/(m²·rok). Jeszcze dekadę temu limit ten wynosił około 95 kWh/(m²·rok), co pokazuje, jak mocno zaostrzyły się wymagania. Świadectwo charakterystyki energetycznej domu lub mieszkania uwzględnia wartość wskaźnika energii pierwotnej w ocenie całkowitej wydajności energetycznej – im EP jest niższy, tym wyższa klasa energetyczna (od A do G) może zostać przyznana obiektowi.

Wskaźnik energii pierwotnej a świadectwo charakterystyki energetycznej

Na pierwszej stronie świadectwa energetycznego znajduje się kolorowy wykres z zakresem klas energetycznych oraz obliczony wskaźnik energii pierwotnej budynku. Wartości te pokazują, ile faktycznie zużywa energii pierwotnej nieodnawialnej dana nieruchomość. W praktyce oznacza to, że możemy zobaczyć, ile zasobów naturalnych (np. węgla czy gazu) byłoby potrzebne, aby zasilić dom.

Wskaźnik energii pierwotnej zatem wpływa na końcową ocenę energetyczną budynku – niski EP oznacza, że obiekt zużywa mało energii z paliw kopalnych, co skutkuje wyższą klasą energetyczną (bliższą A). Natomiast wysoki wskaźnik (np. powyżej 120 kWh/(m²·rok)) wskazuje na intensywne zużycie mediów kopalnych i przekłada się na niższą klasę (np. C lub D).

Przykładowo, dom jednorodzinny o wskaźniku energii pierwotnej około 150 kWh/(m²·rok) (stary budynek z minimalną izolacją) jest zazwyczaj sklasyfikowany jako klasa D/E. Jeśli jednak po termomodernizacji (ociepleniu ścian, wymianie pieca, instalacji fotowoltaicznej) EP spadnie do ok. 70–80 kWh/(m²·rok), budynek może awansować do klasy B lub A. Natomiast nowy dom pasywny ma zwykle wskaźnik energii pierwotnej liczony w dziesiątkach kWh/(m²·rok), co od razu zapewnia klasę A+.

Jak obniżyć wskaźnik EP? Praktyczne wskazówki

Ocieplenie budynku – Gruba izolacja termiczna ścian, dachu i fundamentów znacząco ogranicza straty ciepła. Dzięki temu system grzewczy pracuje krócej, zużywając mniej paliwa lub prądu. W efekcie obniża się wskaźnik energii pierwotnej budynku, co przekłada się na niższe rachunki za ogrzewanie.
Wymiana okien i drzwi – Nowoczesne okna o niskim współczynniku U oraz szczelne drzwi ograniczają ucieczkę ciepła. Wymiana starych, nieszczelnych okien na energooszczędne modele pomaga poprawić termoizolacyjność. Lepsza stolarka sprawia, że mniej ciepła trzeba wytworzyć zimą, co zmniejsza zużycie energii i obniża wskaźnik.
Nowoczesny system grzewczy – Inwestycja w wydajne źródła ciepła, takie jak pompa ciepła lub kocioł kondensacyjny, zwiększa sprawność ogrzewania. Dzięki temu do osiągnięcia wymaganej temperatury potrzeba mniej paliwa lub prądu. W efekcie wskaźnik maleje, bo budynek potrzebuje mniej energii pierwotnej do ogrzania pomieszczeń.
Odnawialne źródła energii – Montaż paneli fotowoltaicznych lub kolektorów słonecznych powoduje, że część energii potrzebnej budynkowi pochodzi z OZE. Energia ze źródeł odnawialnych ma niższy wpływ na wskaźnik energii pierwotnej, więc korzystanie z fotowoltaiki i pomp ciepła obniża EP. Na przykład nadwyżka prądu z paneli pozwala zasilić dom bez użycia paliw kopalnych, co przekłada się na niższą wartość wskaźnika energii pierwotnej.
Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła (rekuperacja) – System rekuperacji odzyskuje ciepło z powietrza wywiewanego na zewnątrz. Pozwala to zmniejszyć zapotrzebowanie na dodatkowe dogrzewanie świeżego powietrza. Dzięki temu dom zużywa mniej energii na ogrzewanie, co obniża wskaźnik.
Energooszczędne urządzenia i oświetlenie – Używanie sprzętów o wysokiej klasie energetycznej (A++, LED itp.) oraz inteligentnych regulatorów ogrzewania pomaga redukować zużycie prądu i ciepła. Każde ograniczenie zużycia mediów przekłada się na niższy EP. Na przykład wymiana tradycyjnego pieca na kondensacyjny kocioł gazowy lub zakup pompy ciepła wpływa na zmniejszenie wskaźnika.
Świadome użytkowanie – Proste zmiany w codziennym użytkowaniu domu też mają znaczenie: ograniczanie ustawionej temperatury, wietrzenie pomieszczeń z otwartymi oknami tylko krótko czy korzystanie z programów eko w urządzeniach AGD zmniejszają zapotrzebowanie na energię. Mniejsze zużycie energii końcowej prowadzi do niższego wskaźnika energii pierwotnej.

Pamiętaj, że budowa lub modernizacja domu zgodnie z zasadami energooszczędności (np. dom pasywny czy standard nZEB) od razu wpływa na bardzo niską wartość wskaźnika EP. Inwestycja w dobrą izolację, nowoczesną instalację grzewczą oraz OZE przynosi efekty przez lata użytkowania. Jeśli planujesz zmianę źródła ciepła lub montaż instalacji OZE w swoim domu, warto sprawdzić dostępne programy wsparcia (np. „Czyste Powietrze”), które dofinansowują takie przedsięwzięcia. Dzięki nim zmniejszysz koszty inwestycji, a jednocześnie obniżysz wskaźnik EP nieruchomości i przyczynisz się do ochrony środowiska.

Wskaźnik energii pierwotnej (EP) – podsumowanie

Wskaźnik energii pierwotnej (EP) to kluczowy parametr oceny efektywności energetycznej budynku, który pokazuje, ile nieodnawialnej energii potrzeba do jego rocznego użytkowania. Im niższa wartość EP, tym budynek jest bardziej energooszczędny, przyjaźniejszy dla środowiska i osiąga wyższą klasę energetyczną w świadectwie.

Obniżenie wskaźnika EP jest możliwe dzięki termomodernizacji, nowoczesnym systemom grzewczym, odnawialnym źródłom energii oraz świadomemu użytkowaniu energii. Inwestycje te nie tylko poprawiają klasę energetyczną nieruchomości i spełniają aktualne wymagania prawne, ale również realnie zmniejszają koszty eksploatacji i zwiększają wartość budynku w długim okresie.